Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 hằng năm là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ghi nhận, tôn vinh những đóng góp to lớn của đội ngũ những người làm báo đối với sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây không chỉ là ngày truyền thống của giới báo chí, mà còn là dịp nhắc lại vai trò đặc biệt của báo chí cách mạng Việt Nam trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; trong công tác tuyên truyền, định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của Nhân dân.

Trước khi dòng báo chí cách mạng ra đời, báo chí Việt Nam đã có quá trình hình thành từ nửa sau thế kỷ XIX. Ngày 15/4/1865, Gia Định Báo ra số đầu tiên tại Sài Gòn, được xem là tờ báo chữ Quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam. Sự ra đời của Gia Định Báo đánh dấu bước khởi đầu của báo chí Việt Nam hiện đại, gắn với sự phổ biến chữ Quốc ngữ và nhu cầu thông tin trong xã hội lúc bấy giờ.

Đến đầu thế kỷ XX, đời sống báo chí Việt Nam phát triển sôi động hơn. Nhiều tờ báo, tạp chí của người Việt lần lượt xuất hiện ở Sài Gòn, Hà Nội và một số địa phương khác. Báo chí thời kỳ này tập hợp nhiều nhà văn, nhà báo, trí thức yêu nước, phản ánh những vấn đề xã hội, văn hóa, giáo dục, dân sinh và bước đầu khơi dậy tinh thần dân tộc. Tuy nhiên, do điều kiện lịch sử và bối cảnh chính trị phức tạp, các tờ báo lúc bấy giờ còn phân tán, chịu sự kiểm soát của chính quyền thực dân, có khuynh hướng tư tưởng khác nhau, chưa hình thành được một dòng báo chí cách mạng thống nhất, có đường lối chính trị rõ ràng và gắn trực tiếp với phong trào giải phóng dân tộc.

Bước ngoặt lớn của lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam diễn ra ngày 21/6/1925. Tại Quảng Châu, Trung Quốc, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên và cho ra mắt số đầu tiên. Đây là tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Sự ra đời của Báo Thanh Niên không chỉ mở đầu cho dòng báo chí cách mạng Việt Nam, mà còn đặt nền móng quan trọng cho công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận, tổ chức lực lượng và chuẩn bị về tư tưởng, chính trị, tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này.

Báo Thanh Niên, tờ báo Cách mạng đầu tiên của Việt Nam do Nguyễn Ái Quốc sáng lập (21-6-1925)

Báo Thanh Niên được in ấn, phát hành trong điều kiện hết sức khó khăn. Từ Quảng Châu, báo được bí mật chuyển về Việt Nam bằng nhiều con đường khác nhau, đến với các tổ chức yêu nước, thanh niên tiên tiến, công nhân, trí thức và quần chúng nhân dân. Nội dung của báo tập trung truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, vạch trần bản chất áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân, nêu cao tinh thần yêu nước, độc lập dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Ngôn ngữ của Báo Thanh Niên giản dị, dễ hiểu, gần gũi với quần chúng, nhưng có tính chiến đấu cao, có khả năng thức tỉnh nhận thức chính trị và tập hợp lực lượng cách mạng.

Với Báo Thanh Niên, Nguyễn Ái Quốc không chỉ là người sáng lập, chỉ đạo mà còn trực tiếp viết bài, biên tập, tổ chức in ấn, phát hành. Báo chí dưới sự dẫn dắt của Người trở thành một vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng. Từ đây, báo chí cách mạng Việt Nam mang một sứ mệnh rõ ràng: phục vụ cách mạng, phục vụ Nhân dân, đấu tranh vì độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc của Nhân dân và tiến bộ xã hội.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, báo chí cách mạng tiếp tục phát triển mạnh mẽ, gắn liền với từng chặng đường đấu tranh của dân tộc. Trong các cao trào cách mạng, trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ, trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, báo chí cách mạng luôn giữ vai trò là tiếng nói của Đảng, của cách mạng và của Nhân dân. Dù hoạt động công khai hay bí mật, trong đô thị hay chiến khu, ở hậu phương hay tiền tuyến, báo chí cách mạng vẫn kiên trì tuyên truyền đường lối cách mạng, cổ vũ tinh thần yêu nước, động viên Nhân dân vượt qua khó khăn, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trong quá trình phát triển ấy, nhiều cơ quan báo chí lớn lần lượt ra đời, góp phần làm phong phú và lớn mạnh nền báo chí cách mạng Việt Nam. Ngày 21/4/1950, tại chiến khu Việt Bắc, Đại hội thành lập Hội Những người viết báo Việt Nam được tổ chức; đây là tổ chức tiền thân của Hội Nhà báo Việt Nam ngày nay. Ngày 20/10/1950, Báo Quân đội nhân dân ra số đầu tiên, trở thành tiếng nói quan trọng của lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 11/3/1951, Báo Nhân Dân ra số đầu tiên tại Chiến khu Việt Bắc, là cơ quan Trung ương của Đảng, tiếp nối vai trò của báo chí cách mạng trong tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và cổ vũ toàn dân kháng chiến, kiến quốc.

Sau ngày đất nước thống nhất, báo chí cách mạng bước vào giai đoạn mới, phục vụ nhiệm vụ khôi phục, xây dựng và phát triển đất nước. Đặc biệt, từ công cuộc Đổi mới năm 1986 đến nay, báo chí Việt Nam ngày càng phát triển cả về loại hình, quy mô, nội dung và phương thức truyền tải. Báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử, truyền thông đa phương tiện đã góp phần đưa thông tin nhanh chóng, rộng rãi đến công chúng; phản ánh sinh động đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; cổ vũ những nhân tố mới, mô hình hay, cách làm hiệu quả; đồng thời đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, quan liêu, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Để ghi nhận vai trò to lớn của báo chí cách mạng Việt Nam, ngày 05/02/1985, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Quyết định số 52-QĐ/TW, lấy ngày 21/6 hằng năm là Ngày Báo chí Việt Nam. Việc chọn ngày 21/6 xuất phát từ ý nghĩa lịch sử đặc biệt của ngày Báo Thanh Niên ra số đầu tiên. Ngày 21/6/1985, lần đầu tiên giới báo chí cả nước tổ chức kỷ niệm Ngày Báo chí Việt Nam và kỷ niệm 60 năm Báo Thanh Niên ra số đầu.

Đến ngày 21/6/2000, nhân kỷ niệm 75 năm Ngày Báo chí Việt Nam, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đồng ý gọi Ngày Báo chí Việt Nam là Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Tên gọi này thể hiện đầy đủ hơn bản chất, truyền thống và sứ mệnh của nền báo chí Việt Nam: một nền báo chí ra đời từ yêu cầu của cách mạng, trưởng thành cùng cách mạng, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Ý nghĩa lớn nhất của Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 là khẳng định vai trò đặc biệt của báo chí trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước. Báo chí là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là kênh thông tin quan trọng để đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống; đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân đến các cơ quan lãnh đạo, quản lý. Báo chí góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước.

Ngày 21/6 cũng là dịp để tri ân các thế hệ nhà báo cách mạng Việt Nam. Trong suốt chiều dài lịch sử, nhiều nhà báo đã có mặt ở những nơi gian khổ, ác liệt nhất; có người đã hy sinh trên chiến trường, trong vùng dịch bệnh, thiên tai, bão lũ hoặc trong quá trình đấu tranh chống tiêu cực, bảo vệ lẽ phải. Họ không chỉ là người đưa tin, viết bài, ghi hình, mà còn là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, dùng ngòi bút, ống kính, tiếng nói và bản lĩnh nghề nghiệp để phục vụ Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Trong bối cảnh hiện nay, khi công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông, vai trò của báo chí cách mạng càng trở nên quan trọng. Báo chí không chỉ cần nhanh, hấp dẫn, hiện đại mà còn phải chính xác, nhân văn, có trách nhiệm xã hội và giữ vững định hướng chính trị. Trước tình trạng tin giả, thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc, báo chí cách mạng phải tiếp tục là dòng thông tin chính thống, tin cậy, góp phần bảo vệ sự thật, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và giữ gìn sự ổn định xã hội.

Kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 là dịp để mỗi cơ quan báo chí, mỗi người làm báo nhìn lại truyền thống vẻ vang của nghề, đồng thời ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Làm báo không chỉ là nghề nghiệp, mà còn là sứ mệnh. Mỗi tác phẩm báo chí cần hướng đến sự thật, lợi ích chung, giá trị nhân văn và sự phát triển bền vững của đất nước.

Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, đặc biệt từ dấu mốc Báo Thanh Niên ngày 21/6/1925, báo chí cách mạng Việt Nam đã đồng hành cùng dân tộc trong những thời khắc lịch sử quan trọng nhất. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự đồng hành của Nhân dân và sự nỗ lực không ngừng của đội ngũ những người làm báo, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy truyền thống “mắt sáng, lòng trong, bút sắc”, xứng đáng là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, văn minh và phát triển bền vững.

Nguồn: sưu tầm